پلاسیبو چیست؟دارویی بی اثر اما نتیجه بخش!

ذهن می‌تواند تأثیر زیادی بر بدن بگذارد و حتی در برخی موارد به بهبود بیماری کمک کند. ذهن حتی گاهی اوقات می‌تواند شما را فریب دهد و به شما القا کند که یک درمان غیر واقعی نتایج درمانی واقعی دارد، پدیده‌ای که به عنوان پلاسیبو ویا دارونما شناخته می‌شود. در برخی موارد، اعمال دارونما می‌تواند به اندازه درمان‌های پزشکی اثربخش باشد. از دارونما اغلب در تحقیقات پزشکی استفاده می‌شود تا به پزشکان و دانشمندان کمک کند اثرات فیزیولوژیکی و روانی داروهای جدید را کشف و درک کنند.

پلاسیبو یا دارونما چیست؟

پلاسیبو در لغت به معنای «خوب خواهم شد» است. پلاسیبو به عنوان روش درمانی تلقینی شناخته می‌شود که با فریب بیمار می‌تواند اثر مثبتی در روند بهبودی داشته باشد. دراین روش درمانی به بیمار یک قرص بی‌اثر داده شده وگفته می‌شود که با مصرف آن، بیمار به بهبودی می‌رسد. تجربیات نشان داده که این پدیده روانی اثر بالایی در روند درمان بیماران دارد. دراین روش درمانی، بیماران نمی‌دانند درمانی که دریافت می‌کنند در واقع یک دارونما است، در عوض آن‌ها معتقدند که دریافت کننده درمان واقعی هستند.

علل کارآمدی پلاسیبو

محققان عوامل متعددی را در کارآمدی روش درمانی پلاسیبو موثر می‌دانند؛

• پاسخ هورمونی

ممکن این است که مصرف دارونما باعث ترشح اندورفین می‌شود. اندورفین ساختاری مشابه به مورفین دارد و به عنوان مسکن طبیعی مغز عمل می‌کند.

• انتظار

مشخص شده است که انتظارات یا آنچه که ما اعتقاد داریم تجربه خواهیم کرد، در تأثیر دارونما نقش بسزایی دارد افرادی که انگیزه بالایی دارند و انتظار دارند درمان به نتیجه برسد، احتمالاً اثر مثبتی از دارونما را تجربه می‌کنند.

• باور فردی بیمار به میزان اثربخشی دارو
• ماهیت بیماری
• ژن

نشانه‌های کلامی، رفتاری و اجتماعی می‌تواند به انتظارات فرد در مورد تأثیر دارو کمک کند.

کاربرد پلاسیبو (دارونما)

در تحقیقات پزشکی

در تحقیقات پزشکی، ممکن است به برخی از افراد در یک مطالعه دارونما داده شود، در حالی که دیگران درمان جدید را تحت آزمایش قرار می‌دهند. هدف از انجام این کار تعیین اثربخشی درمان جدید است. اگر شرکت کنندگانی که داروی واقعی مصرف می‌کنند نسبت به افرادی که دارونما مصرف می‌کنند، پیشرفت قابل توجهی داشته باشند این مطالعه می‌تواند به اثبات ادعای اثربخشی دارو کمک کند.

در آزمایشات روانشناسی

در یک آزمایش روانشناسی، دارونما یک درمان یا ماده بی‌اثر است که هیچ اثر شناخته شده‌ای ندارد. محققان در طی فرایند آزمایش از یک گروه که در معرض درمان غیر واقعی و گروهی دیگر که در معرض درمان واقعی هستند استفاده می‌کنند تا نتایج دو گروه را مورد مقایسه قرار دهند. شرکت کنندگان در گروه‌های دارونما تغییراتی در ضربان قلب، فشار خون، سطح اضطراب، درک درد، خستگی و حتی فعالیت مغزی را نشان داده اند. این تأثیرات به نقش مغز درسلامتی اشاره دارد.

مزایای استفاده از دارونما

• هزینه‌ای ندارد.
• اغلب به نتیجه‌ای مثبت منجر می‌شود.
• می‌توان ازپلاسیبو در درمان بیماری‌هایی نظیر میگرن، افسردگی، رفع عوارض جانبی درمان سرطان، خستگی وحالت تهوع استفاده کرد.

البته باید توجه داشت که، دارونما کلسترول شما را کاهش نمی‌دهد و تومور را کوچک نمی‌کند، در عوض بر روی علائمی که توسط مغز تعدیل می‌شوند مانند درک درد موثر است.

نوسبو چیست؟

برعکس پلاسیبو، افراد می‌توانند علائم یا عوارض جانبی منفی را به عنوان واکنش به دارونما تجربه کنند، پاسخی که گاهی اوقات به عنوان «اثر نوسبو» شناخته می‌شود. به عنوان مثال، ممکن است بیمار در پاسخ به دارونما سردرد، حالت تهوع یا سرگیجه را گزارش کند. برعکس اثر پلاسیبو که فرد در فرایند درمانی احساس بهتری دارد در اثر نوسبو افراد احساس بدی را نسبت به درمانشان تجربه می‌کنند. علائم اثر نوسبو اغلب شامل موارد زیر است:

• خواب آلودگی
• حالت تهوع
• سرگیجه
• مشکل در تمرکز
• سردرد
• بیخوابی
• خستگی
• خارش
• نفخ شکم
• درد معده
• از دست دادن اشتها

توجه به این نکته مهم است که این عوارض جانبی منحصر به فرد است و ممکن است تحت تأثیر عوامل مختلفی باشد.

عوامل موثر دربروز اثر نوسبو

• هزینه: تحقیقات نشان داده است که هزینه دارو می‌تواند بر میزان تأثیرگذاری آن موثرباشد.
• انتظارات بیمار: تحقیقات نشان داده است که فقط اعلام کردن نوع دارو می‌تواند عوارض جانبی به همراه داشته باشد، حتی اگر این دارو واقعاً تجویز نشود.
• تجربه گذشته با درمان: بیمار طبق تجربه اطرافیان که از اثرات درمانی مشابه عوارض منفی داشته اند، ممکن است انتظار داشته باشد که در آینده، اثرات منفی آن دارو را  تجربه کند.

تجربه‌هایی از نوسبو در زندگی واقعی

تزریق واکسن: فرض کنید که قراراست اقدام به تزریق واکسن کنید! پرستار مربوطه به شما می‌گوید که از سرنگ وسوزن بزرگتری استفاده خواهد کرد و شما به طور ناخودآگاه احساس می‌کنید که متحمل درد بیشتری خواهید شد، درصورتی که تا پیش از آن درد هیچ آمپول و واکسنی را احساس نمی‌کردید. پس از تزریق شما از شدت درد به گریه خواهید افتاد و طبق این تجربه تزریق‌های دردناکی را تجربه خواهید کرد.  

سخن آخر

دقیقا مشخص نیست که دارونما چطور باعث کاهش درد یا حتی بهبود بیماران می‌شود. اوایل اینطور تصور می‌شد که فریب مغز در حال خوردن یک دارو باعث فعل و انفعالاتی می‌شود که نتیجه نهایی آن بالا رفتن شانس بهبودی است. . همچنین گفته می‌شود بیشتر از اثرگذاری درمانی، اثر تلقینی پلاسیبو بربیماران موثرتر است، درنتیجه به کاهش درد در آن‌ها منجر میشود نه رفع بیماری‌های خاص وسنگین.